دعا، محوری متداول در زیارات معصومان علیهم السّلام
7 بازدید
موضوع: علوم حدیث

زیارت­های مأثور معصومان علیهم السّلام در ساختارهای ویژه ای ارائه شده است. محورهای هر یک از این ساختارها قابل شناسایی و تحلیل است. سلام و تحیّت، مدح و حمد الهی و لعن بر دشمنان، برخی از این محورهاست. یکی از ارکان متداول زیارت­نامه­ها در یکی از ساختارهای پرکاربرد، دعاست. ترتیب دو عنصر «سلام بر معصوم» و «دعا» در این ساختار، قابل توجّه است. در بیشتر زیارت­ها، ابتدا «سلام به معصوم» و سپس «دعا» وجود دارد. در این چینش، مخاطب از مَزور به خدا تغییر کرده و گونه­ای از «التفات» بلاغی[2] را شکل می­دهد. التفات در زیارت­نامه­ها به معنی همسو بودن مخاطبان و طولی بودن خطاب­هاست. در حقیقت، زیارت­کننده با «وسیلۀ»[3] امام به سوی خدا رهنمون شده و درخواست خود یا نجوای خویش را مطرح می­کند.

زیارت­های امین الله، [4] جامعۀ کبیره، [5] پیامبر صلّی الله علیه و آله از راه دور، [6] امیرمؤمنان علیه السّلام، [7] عاشورا، [8] امام رضا علیه السّلام[9] و زیارت امام زمان علیه السّلام[10] نمونه­های شاخصی هستند که حجم قابل توجّهی از دعا را در فرازهای پایانی خود جای داده­اند. این ساختار در زیارت­­نامه­های مأثور، نشان دهندۀ اهمّیت پرداختن به دعا هنگام زیارت بوده و شاید بتوان در زیارت­ امام­زادگان و اولیای الهی[11] علیهم السّلام از چنین الگویی بهره گرفت. البته بررسی گونه ­های مختلف دعاهای ذکر شده در زیارت نامه های مأثور، خود موضوعی قابل پیگیری و تحقیق است.

منابع

1- الاقبال، علی بن موسی ابن طاووس، تهران، دار الکتب الاسلامیه، دوم، 1409ق.

2- بحار الانوار، محمّد باقر مجلسی، بیروت، دار احیاء التّراث العربی ، دوم، 1403ق.

3- جمال الاسبوع بکمال العمل المشروع، علی بن موسی ابن طاووس، قم، دار الرّضی، اوّل، 1330ق.

4- فرهنگ فارسی عمید، حسن عمید، تهران، راه رشد، اوّل، 1389ش.

5- کامل الزّیارات، جعفر بن محمد ابن قولویه، نجف اشرف، دار المرتضویه، اوّل، 1356ش.

6- مجمع البحرین، فخر الدّین محمّد طریحی، تهران، مرتضوی، سوم، 1375ش.

7- المزار الکبیر، محمّد بن جعفر مشهدی، قم، جامعۀ مدرّسین، اوّل، 1419ق.

8- مصباح المتهجّد، محمّد بن حسن طوسی، بیروت، مؤسّسة فقه الشّیعه، اوّل، 1411ق.

[1]. a. a. shoa@gmail. com

[2]. التفات در لغت «به­سویی نگریستن و روی برگرداندن به­سوی کسی یا چیزی» است. التفات در بدیع آن است که متکلّم یا شاعر در کلام یا شعر خود از تکلّم به خطاب، از خطاب به غیبت، از غیبت به خطاب یا از مخاطب به مخاطب دیگر منتقل شود. در این زیارات نیز خطاب از امام معصوم علیه السلام به خداوند، تغییر یافته است. (ن. ک: مجمع البحرین، ج 2، ص219؛ فرهنگ عمید، ص162).

[3]. و ابتغوا الیه الوسیلة. دستاویزی به سوی خدا بجویید. (المائدة، 35)

[4]. ن. ک: کامل الزّیارت، ص39-

[5]. ن. ک: المزار الکبیر، ص534-

[6]. ن. ک: الاقبال، ج 2، ص604-

[7]. ن. ک: جمال الاسبوع، ص31-

[8]. ن. ک: مصباح المتهجّد، ج 2، ص772-

[9]. ن. ک: کامل الزّیارات، ص309-

[10]. ن. ک: جمال الاسبوع، ص37-

[11]. ن. ک: زیارت حضرت عبّاس علیه السلام، مصباح المتهجّد، ج 2، ص725-